Lãi kép hay được gọi là kỳ quan thứ tám của thế giới. Vế ít được nhắc là lạm phát vận hành theo đúng cơ chế đó nhưng ngược chiều — và nó tác động lên mọi đồng tiền bạn giữ, kể cả tiền không đầu tư, kể cả tiền để yên trong két. Hiểu hai lực này cùng lúc là điều kiện tối thiểu để đọc bất kỳ con số tài chính nào một cách tỉnh táo.
Quy tắc 72 — công cụ tính nhẩm
Chia 72 cho tỉ lệ phần trăm hằng năm sẽ ra số năm để giá trị nhân đôi hoặc giảm một nửa:
- Lãi 8% một năm → tiền nhân đôi sau khoảng 9 năm.
- Lạm phát 6% một năm → sức mua còn một nửa sau khoảng 12 năm.
- Lạm phát 3% — nghe hiền lành — vẫn ăn mất một nửa sức mua sau 24 năm, đúng một đời người đi làm.
Quy tắc này đủ chính xác cho ước lượng nhanh trong đầu, và nó cho thấy vì sao vài điểm phần trăm khác biệt lại tạo ra hố ngăn cách khổng lồ qua thời gian dài: hàm mũ không cộng, nó nhân.
Chỉ lợi suất thực mới có ý nghĩa
Con số quan trọng không phải lãi suất bạn nhận, mà là lãi suất đó trừ đi lạm phát — gọi là lợi suất thực. Gửi tiết kiệm 6% trong môi trường lạm phát 5% cho lợi suất thực chỉ khoảng 1%. Gửi 3% khi lạm phát 1% cho lợi suất thực 2% — tốt hơn hẳn, dù con số danh nghĩa nghe kém hơn một nửa.
Sai lầm phổ biến nhất là so sánh các con số danh nghĩa ở những thời kỳ có mức lạm phát khác nhau — như khen mức lãi 10% của một thời kỳ mà quên rằng lạm phát khi đó là 12%, tức là đang mất sức mua. Danh nghĩa đánh lừa; thực mới là sự thật.
Ba hệ quả thực dụng
Tiền mặt để không là đang mất giá đều đặn. Giữ đủ một quỹ dự phòng là khôn ngoan — nó mua sự an tâm và khả năng chống sốc. Nhưng giữ dư quá nhiều tiền mặt là một quyết định có chi phí, chỉ là chi phí đó không gửi hoá đơn, nó âm thầm bào mòn mỗi năm.
Thời gian quan trọng hơn số tiền. Bắt đầu sớm mười năm với khoản nhỏ thường thắng bắt đầu muộn với khoản lớn, vì cái quyết định kết quả là số lần nhân đôi, mà số lần nhân đôi phụ thuộc vào thời gian nhiều hơn vào số vốn ban đầu.
Phí cũng cộng dồn theo hàm mũ. Chênh 1% phí quản lý mỗi năm nghe không đáng kể, nhưng nó bào theo đúng cơ chế lãi kép ngược — sau vài chục năm, 1% phí hằng năm có thể ăn mất một phần tư tài sản cuối cùng. Phí là lạm phát riêng mà bạn tự chọn trả.
Đây là số học, không phải lời khuyên đầu tư. Nhưng chính là thứ số học nên nắm vững trước khi nghe bất kỳ lời khuyên đầu tư nào — vì phần lớn lời khuyên tồi đều dựa vào chỗ người nghe lẫn lộn giữa danh nghĩa và thực.
Thảo luận